Xuất khẩu gỗ Việt Nam vẫn tăng trong 8 tháng, nhưng động lực đang dịch chuyển rõ rệt: thị trường Mỹ giảm, trong khi thị trường Trung Quốc tăng tốc với hơn 46%. Sự phân hóa này buộc doanh nghiệp vừa giữ thị trường lớn, vừa tái cơ cấu sản phẩm và thị trường.
Ngành gỗ Việt Nam đang trải qua một năm tăng trưởng không đồng đều. Theo số liệu mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 8/2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ ước đạt gần 1,5 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch 8 tháng lên gần 12 tỷ USD, tăng 5% so với cùng kỳ năm 2025. Trong tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt hơn 49 tỷ USD, lâm sản đạt gần 13 tỷ USD, tăng 5,4%.
Con số tăng trưởng 5% nhìn qua vẫn tích cực, nhưng cơ cấu thị trường cho thấy ngành gỗ đang đứng trước một cuộc điều chỉnh đáng kể. Thị trường Mỹ vẫn là thị trường số một, chiếm gần 50%, song xuất khẩu 7 tháng giảm khoảng 5,8-6%. Ngược lại, Trung Quốc tăng tới gần 47%, đạt hơn 1,5 tỷ USD, nâng tỷ trọng lên khoảng 15% và trở thành điểm sáng nổi bật của ngành.
Mỹ vẫn là thị trường chủ lực, nhưng cuộc chơi đã khó đoán hơn
Năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Mỹ đạt gần 9,5 tỷ USD, tăng 4,4% và chiếm khoảng 55% tổng kim ngạch toàn ngành. Việt Nam tiếp tục là nguồn cung đồ nội thất bằng gỗ lớn nhất cho thị trường Mỹ.
Quy mô này khiến Mỹ vẫn là thị trường không thể thay thế trong ngắn hạn. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, dư địa tăng trưởng tại đây đã thu hẹp khi doanh nghiệp phải đối mặt đồng thời với thuế quan, yêu cầu về xuất xứ và nguy cơ gia tăng các vụ việc phòng vệ thương mại.
Sau 7 tháng, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Mỹ giảm khoảng 6%, trong khi tổng xuất khẩu toàn ngành vẫn tăng. Điều đó cho thấy phần tăng trưởng còn lại đang phải bù đắp cho sự suy giảm của thị trường lớn nhất.
Đáng chú ý, sự suy giảm diễn ra trong bối cảnh thị trường Mỹ vẫn có nhu cầu lớn. Vấn đề vì thế không đơn thuần nằm ở sức mua mà ngày càng liên quan đến chi phí tiếp cận thị trường và khả năng đáp ứng các quy định thương mại.
Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng kiểm soát nguồn nguyên liệu, minh bạch chuỗi cung ứng và khả năng chứng minh xuất xứ. Với một ngành có kim ngạch lớn tại Mỹ, nguy cơ gian lận xuất xứ hoặc sử dụng nguyên liệu không đáp ứng yêu cầu có thể tạo ra rủi ro cho cả ngành, chứ không chỉ một doanh nghiệp.
Ở góc độ doanh nghiệp, sức ép lớn nhất hiện nay là bài toán giá. Khi chi phí thuế và tuân thủ tăng, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể chuyển toàn bộ chi phí sang người mua. Do đó, biên lợi nhuận bị co lại, trong khi khách hàng Mỹ có thêm nhiều lựa chọn từ các nguồn cung khác.
Đây cũng là lý do Hiệp hội Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) đánh giá các đơn hàng vẫn có triển vọng nhưng doanh nghiệp cần chủ động thích ứng thay vì chỉ trông chờ thị trường Mỹ phục hồi. HAWA cho biết Việt Nam vẫn giữ vị thế nhà cung cấp đồ nội thất bằng gỗ lớn nhất tại Mỹ, cho thấy năng lực sản xuất và vị trí trong chuỗi cung ứng vẫn là lợi thế quan trọng.
Trung Quốc tăng tốc, nhưng không thể chỉ coi là thị trường thay thế
Trong khi xuất khẩu gỗ sang thị trường Mỹ giảm thì thị trường Trung Quốc đang tạo ra sự tương phản rất rõ, 7 tháng đầu năm, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Trung Quốc đạt hơn 1,5 tỷ USD, tăng 46,4%. Tỷ trọng Trung Quốc trong tổng xuất khẩu gỗ của Việt Nam tăng lên khoảng 15%, cao hơn hơn 4 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.
Nếu duy trì tốc độ này, Trung Quốc không chỉ tiếp tục củng cố vị trí là thị trường lớn thứ hai mà còn có thể trở thành một trong những động lực quan trọng nhất giúp ngành gỗ đạt mục tiêu xuất khẩu khoảng 19 tỷ USD trong năm 2026.
Sự tăng trưởng của Trung Quốc có một ý nghĩa khác Mỹ. Đây vừa là thị trường tiêu thụ, vừa là trung tâm chế biến và chuỗi cung ứng gỗ lớn của khu vực. Vì vậy, nhu cầu từ Trung Quốc không chỉ đến từ đồ gỗ thành phẩm mà còn có nguyên liệu, dăm gỗ, viên nén và các sản phẩm trung gian.
Thực tế, dăm gỗ và viên nén đang là nhóm đóng góp đáng kể vào tăng trưởng của ngành trong năm nay, trong khi nhóm sản phẩm chế biến sâu có xu hướng chậm hơn. Đây là điểm cần nhìn kỹ đằng sau con số tăng 46,4%.
Nếu xuất khẩu tăng chủ yếu nhờ nguyên liệu và sản phẩm có hàm lượng chế biến thấp, kim ngạch có thể tăng nhanh nhưng chưa chắc kéo theo mức tăng tương ứng về giá trị gia tăng. Ngược lại, nếu doanh nghiệp tận dụng được thị trường Trung Quốc để đưa sâu hơn các sản phẩm nội thất, bán thành phẩm và sản phẩm thiết kế vào chuỗi cung ứng, lợi ích sẽ lớn hơn nhiều.
Theo VIFOREST, Việt Nam hiện xuất khẩu gỗ tới hơn 160 thị trường; Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, EU và Trung Quốc là những thị trường quan trọng nhất. Hiệp hội cho rằng thay vì chỉ tìm thị trường mới, doanh nghiệp cần “làm mới thị trường cũ”, qua đó mở thêm phân khúc và nâng giá trị sản phẩm.
Điều này đặc biệt phù hợp với diễn biến hiện nay. Bởi Trung Quốc tăng mạnh không có nghĩa doanh nghiệp có thể đơn giản chuyển đơn hàng từ Mỹ sang Trung Quốc.
Cơ cấu nhu cầu, tiêu chuẩn, phương thức giao dịch và mức giá ở hai thị trường khác nhau. Hơn nữa, Trung Quốc cũng là một trong những trung tâm sản xuất đồ gỗ lớn nhất thế giới, đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam vừa bán hàng vào Trung Quốc, vừa cạnh tranh với chính các nhà sản xuất Trung Quốc trên nhiều thị trường khác.
Bài toán không chỉ là đổi thị trường, sau 8 tháng, ngành gỗ đã đạt 12 tỷ USD, còn khoảng cách khá lớn so với mục tiêu 19 tỷ USD cả năm. Trong bối cảnh Mỹ giảm tốc, tốc độ tăng của Trung Quốc là tín hiệu quan trọng nhưng chưa đủ để bảo đảm mục tiêu nếu các thị trường khác không đồng thời duy trì đà tăng.
Nhật Bản hiện vẫn là thị trường lớn thứ ba. Trong 7 tháng, xuất khẩu sang Nhật đạt hơn 1,26 tỷ USD, tăng khoảng 6%. Đây là thị trường có mức tăng chậm hơn Trung Quốc nhưng tương đối ổn định, phù hợp với chiến lược đa dạng hóa của doanh nghiệp.
Một số thị trường châu Âu và Bắc Mỹ cũng còn dư địa. Tuy nhiên, xu hướng chung cho thấy doanh nghiệp không thể chỉ mở rộng sản lượng mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng giá trị, tính minh bạch và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xanh.
Đây cũng là hướng mà cơ quan quản lý và các hiệp hội ngành gỗ đang nhấn mạnh: đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc, đồng thời tăng tỷ trọng chế biến sâu và chủ động nguồn nguyên liệu hợp pháp.
Với doanh nghiệp, chiến lược phù hợp trong giai đoạn này có lẽ không phải lựa chọn “Mỹ hay Trung Quốc”, mà là giữ Mỹ, tận dụng Trung Quốc và mở rộng các thị trường thứ ba. Trong đó, mỗi thị trường cần một chiến lược sản phẩm riêng.
Thị trường gỗ Việt Nam đang bước vào giai đoạn phân hóa mạnh, thị trường Mỹ vẫn là trụ cột nhưng tăng trưởng đã khó hơn, còn Trung Quốc nổi lên với tốc độ chưa từng thấy trong năm nay. Cơ hội mới vì thế không nằm ở việc thay thế thị trường này bằng thị trường khác, mà ở khả năng tái cơ cấu danh mục sản phẩm, nâng giá trị gia tăng và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch hơn. Khi đó, sự dịch chuyển của thị trường mới thực sự trở thành động lực nâng chất lượng tăng trưởng cho gỗ Việt.
Nguồn: thuongtruong.com.vn
